تنظیم دادخواست تغییر نام کوچک

تغییر نام کوچک از جمله دعاوی است که نسل جدید به شدت در حال افزایش آن هستند. نام نیکو برای فرزند یک یاز مهمترین تکالیفی است که بر عهده پدر و مادر جدود دارد. از طرفی قانون گذار در قانون ثبت احوال و قوانین دیگر به صراحت از حق فرد جهت تغییر نام کوچک صحبتی نکرده است. اما اشاره کوتاه و ضعیف در مواد 3 و 20 و تبصره های آن از قانون مذکور در جهت تصحیح نام هایی که موجب هتک حیثیت در مقدسات اسلامی میگردند یا تصحیح اشتباه در ثبت جنس طرف و یا نام های زننده و مستهجن یا نامناسب داشته است. شاید به دلیل همین اشارات است که قضات رسیدگی کننده در برابر دادخواست های تنظیمی جبهه گیری می کننده. زیرا در تغییر نام های مذهبی، بعضا ایراد به همین امر گرفته می شود که تغییر نام صرفا در صورت موارد تصریح شده امکان پذیر می باشد ولی غافل از اینکه هر شخص یک بار زندگی می کند و حق اوست که در طور زندگی با نام مورد پسندش خوانده شود.

علی رغم آنکه قانون گذار تصحیح نام کوچک را به صورت محدود در قانون پذیرفت، اما شورای عالی ثبت طی دستورالعمل های مصوب 1388 و 1390 میزان و نمونه های مصادیق تغییر نام را افزایش داد که از آن جملع می توان به تغییر هر نام به نام مذهبی و دینی با این شرط که متقاضی به آن اشتهار داشته باشد یا تغییر نام هایی که فراوانی آن ها در کل کشور طی ده سال اخیر کمتر از فراوانی نام انتخابی ( مناسب) باشد و یا نام های مستهجن و زننده یا نام هایی که موجب هتک حیثیت به مقدسات اسلامی میگردد اشاره کرد. شایان ذکر است دستورالعمل جامع انتخاب، اصلاح و تغییر نام مصوب 1399/02/28 شورای عالی ثبت جایگزین دو دستور قبلی گردید.

چنانچه سواستفاده از تغییر نام برای دادگاه محرز نگردد، بر اساساصل اباحه و لزوم احترام به سلیقه اشخاص باید تغییر نام را حداقل برای یکبار در طول عمر هر فرد حق طبیعی هرکس بدانیم. زیرا عواقب سر خوردگی و احساس ناخوشایند به جهت عدم علاقه فرد از نام خود به مراتب بیشتر از مشکلاتی است که به جهت تغییر ناموی ایجاد خواهد شد.(هرچند اکنون با الکترونیکی شدن سیستم اکثر ادارات و استفاده از کد ملی این مشکل نیز به حداقل خود رسیده است.)

از حیث قاعده عدل و انصاف نیز منصفانه نیست امری که هویت فردی اوست و دائما با آن در ارتباط است و یک لحظه از وی جداشدنی نیست به صورت مداوم باعث حس بد در فرد شود و دادگاه ها نیز او را باالاجبار محکوم به داشتن نامی کنند که او هیچ علاقه ای به آن ندارد و مهم تر اینکه هیچ دخالتی نیز در انتخاب آن نداشته است. همچنین درباره تغییر نام های مذهبی می توان گفت فردی که به دنبال تغییر نام مذهبی است صلاحیت و توفیق نهادن نام با فضیلت بزرگوانان دین اسلام را ندارد و خود را از کمال معنوی و حسنات محروم کرده است و قطعا نیز رضایت پیامبران و امامان بزرگوار این نیست که نام مبارکشان بالاجبار به فردی نسبت داد شود، در حالی که خود صاحب اسم از آن حس خوشایندی ندارد. اگر هم علت آن جذب مردم به اسامی دینی و مسائل اعتقادی باشد، چنانچه واقع بینانه بخواهیم به قضیه بنگریم، این اجبار می تواند بعضا نتیجه عکس هم داشته باشد.

مالی یا غیر مالی بودن دعوای تغییر نام کوچک:

دعوای تغییر نام از دعاوی غیر مالی به شمار می رود. لذا افرادی که به بلوغ شرعی رسیده باشند باید شخصا دادخواست مذکور را تقدیم نمایند. ( پسر 15 سال قمری، دختر 9 سال قمری) در غیر این صورت باید توسط ولی قهری یا سرپرست قانونی وی دادخواست تقدیم گردد. اما شایسته آن است که تا زمان بلوغ کودک صبر کرده و به دادگاه کمک کند تا به این اقناع برسد که وی شخصا تمایل ندارد و هیچ شخصی در این تصمیم دخیل نیست.

مرجع صالح:

طبق ماده 4 قانون ثبت احوال و رای وحدت رویه شماره 726 مورخ 1391/04/27 هیئت عمومی دیوان عالی کشور، استثناٌ دادگاه (( محل اقامت خواهان )) صالح به رسیدگی است. ( منظور، اداره ثبت احوال شهرستان است نه اداره کل ثبت احوال استان، هرچند اداره کل استان نیز به دلیل نظارت و اختیارات وسیعتر بر حوزه های زیر مجموعه خود، از حیث صلاحیت می تواند جزو خواند قرار گیرد زیرا اداره ثبت احوال شهرستان زیر مجموعه اداره کل ثبت احوال استان است. اما با این حال، برای پیشگیری از بروز مشکلات احتمالی و سهولت در انجام امور اجرایی، بهتر است اداره ثبت احوال شهرستان طرف دعوا واقع شود.)

همانطور که در ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف، مطابق بند 11، به صراحت بیان شد، دادگاه صلح محل اقامتگاه خواهان است و دادگاه عمومی حقوقی صلاحیت رسیدگی به این دعوا را ندارد.

در نظر داشته باشید که قابل تجدید نظر بودن دعاوی دادگاه صلح از استثنائات است و بر اساس تبصره 5 ماده 12 قانون شورا های حل اختلاف، رای تغییر نام در دادگاه صلح قطعی و غیر قابل تجدید نظر خواهد بود.

اگر تغییر نام از پسر به دختر یا بالعکس بابت انتخاب نام نامتناسب با جنس باشد، مثل آرش برای دختر یا نسترن برای پسر، دلیل مغایرت نام با جنس در صلاحیت هیئت اختلاف اداره ثبت است. (بند 10 دستورالعمل جامع انتخاب، اصلاح و تغییر نام مصوب 1399.) اما اگر ناشی از تغییر جنسیت باشد، پس از صدور حکم تغییر جنسیت از ناحیه دادگاه خانواده و تغییر ظاهری فرد تغییر نام در صلاحیت دادگاه عمومی محل است.

ارکان دعوای تغییر نام کوچک:

1. خواهان دلیل موجهی برای تغییر نام داشته باشد.
2. خواهان اشتهار به نامی داشته باشد که قصد انتخاب آن را دارد.
3. بهتر است استشهادیه محلی مبنی بر اشتهار نام کوچک خواهان به نامی که قصد برگزیدن آن را دارد ضمیمه دادخواست شود.

مستندات قانونی دعوای تغییر نام کوچک:

1. 1. ماده 3 قانون ثبت احوال
   2. ماده 20 قانون ثبت احوال
   3. ماده 4 قانون ثبت احوال
   4. ماده 7 کنوانسیون حقوق کودک مصوب 1989 مجمع عمومی سازمان ملل متحد
   5. نظریه مشورتی شماره 5180/89/7 مورخ 1389/08/29
   6. نظریه مشورتی شماره 7/97/2719 مورخ 1397/10/04
   7. رای وحدت رویه شماره 2 مورخ 1362/01/22 دیوان عالی کشور
   8. رای وحدت رویه شماره 504 مورخ 1366/02/10 دیوان عالی کشور
   9. رای وحدت رویه 726 مورخ 1391/04/27 دیوان عالی کشور
   10. رای وحدت رویه 1742 مورخ 1399/11/18 دیوان عدالت اداری
   11. ماده 955 قانون مدنی
   12. ماده 1287 قانون مدنی
   13. ماده 1292 قانون مدنی
   14. اصل اباحه
   15. اصل آزادی انتخاب نام
   16. لزوم احترام به سلیقه اشخاص
   17. ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف
   18. بند 10 دستورالعمل جامع انتخاب، اصلاح و تغییر نام مصوب 1399
   19. ماده 4 قانون اجرای احکام مدنی