انواع دعاوی
دعوای اثبات مالکیت
دعوای اثبات مالکیت در تایید و تثبیت حقوق یا ادعاهای شخص به مالکیت یک دارایی ( مثل ملک یا خودرو ) است. مالکیت به معنای حق و اختیار افراد بر دارایی ها یا منافعی است که آن ها در اختیار دارند. دعوای اثبات مالکیت زمانی مطرح می شود که ملک یا زمین سابقه ثبتی نداشته باشد یا به عبارتی عملیات ثبتی آن خاتمه نیافته و در دفتر املاک وارد نشده باشد، چرا که دعوای اثبات مالکیت بر روی املاک و اراضی که سند رسمی دارند مالکیت موازی بین شخص ایجاد می کند.
با توجه به خلا قانونی ناشی از عدم ثبت رسمی املاک، زمینه مساعدی برای سو استفاده از مقررات موجود فراهم شده است. در این شرایط، ممکن است اشخاص با طرح دعاوی صوری مانند ادعای زراعت، در صدد اخذ حکم مالکیت برای املاک فاقد سابقه ثبتی برآیند.
مالی یا غیر مالی بودن دعوای اثبات مالکیت
دعوای اثبات مالکیت از جمله دعاوی مالی مربوط به اموال غیر منقول است و به همین دلیل مستند به ماده 12 قانون آیین دادرسی مدنی در حوزه قضایی محل وقوع ملک مطرح می شود. بنا بر این هزینه دادرسی بر اساس ارزش منطقه ای ملک پرداخت می شود. اما ملاک عمل دادگاه جهت ابطال تمبر مالیاتی وکیل و از نقطه نظر تجدیدنظر خواهی و فرجانخواهی مبلغی است که خواهان تقویم می کند. ( بند 12 ماده 3 قانون وصول برخی از درامد های دولت)
به استناد ماده 12 قانون شورا های حل اختلاف مصوب جدید، در مواردی که خواسته مربوط به اموال غیر منقول فاقد سابقه ثبتی بوده و ارزش آن تا سقف مواردی که خواسته مربوط به اموال غیر منقول فاقد سابقه ثبتی بوده و ارزش آن تا سقف یک میلیارد ریال ریال تقویم گردد، صلاحیت رسیدگی با دادگاه صلح می باشد. با وجود این، رویه اشتباهی در بین برخی حقوق دانان مشاهده می شود که با استناد به تبصره 4 ماده 20 قانون شورا های حل اختلاف، دادگاه صلح را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این قبیل دعاوی می دانند. این در حالی است که با توجه به مواد 13، 15 و صدر ماده 20 قانون مذکور، مقصود از تبصره 4 صرفا نفی صلاحیت شورای حل اختلاف در انجام سازش نسبت به این دسته از املاک می باشد و این حکم هیچ گونه ارتباطی با صلاحیت دادگاه صلح ندارد.
در تعارض 2 سند رسمی
آنچه مسلم است در تعارض 2 سند رسمی، حکم دادگاه ارجحیت دارد. در این خصوص اداره حقوقی در قسمتی از نظریه مشورتی شماره 7/99/1319 بیان داشته است: ( اگرچه رسیدگی به دعوای اثبات مالکیت بدون دعوای الزام به تنظیم سند رسمی انتقال نسبت به املاک ثبت شده فاقد مجوز قانونی بوده ولی در فرض سوال که این دعوا رسیدگی و مورد لحوق حکم قرار گرفته است تا زمانی که حکم صادره به قوت خود باقی است، صدور حکم مبنی بر خلع ید به استناد آن بلامانع به نظر می رسد. )
ارکان دعوای اثبات مالکیت
- ملک فاقد سابقه ثبتی باشد
- احراز انتقال مالکیت به خواهان (به وسیله مبایعه نامه، هبه، صلح، معاوضه یا از طریق ارث و غیره).
- اگر انتقال به صورت قرارداد شفاهی باشد، باید اثبات وقوع بیع یا هر عقد دیگری که موضوع انتقال بوده خواسته شود ( در این باره نظر مخالف نیز وجود دارد).
مستندات قانونی مرتبط با دعوای اثبات مالکیت
- مواد 35 و 37 قانون مدنی
- مواد 22 و 47 قانون ثبت اسناد و املاک
- آرای وحدت رویه شماره 672 مورخ 1383/10/01 و 569 مورخ 1370/10/10
- اماره تصرف ( اماره مالکیت)
- قاعده الید ( ماده 35 قانون مدنی)
- قاعده تسلط یا تسلیط